Η συνέντευξη του Προέδρου της ΚΕΔΚΕ

ΠΑΡΙ ΚΟΥΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ

Δημάρχου Κοζάνης

     1. Θα έλεγα πως η κατάσταση είναι από κάθε άποψη οριακή. Και κυριολεκτώ διότι σε ό,τι αφορά την κατάσταση των οικονομικών της Αυτοδιοίκησης, αυτή βρίσκεται σ΄ ένα σημείο που δεν πάει άλλο. Όπως τόνισα και στο τελευταίο συνέδριο της ΚΕΔΚΕ στην Κρήτη είναι ώρα για αποφάσεις, για ρήξεις και τομές. 

     2. Ας βάλουμε όμως τα πράγματα σε μια σειρά. Είναι γνωστό πως τα τελευταία τρία χρόνια η Τοπική Αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζει ένα τεράστιας έκτασης οικονομικό πρόβλημα το οποίο δημιουργεί ένα αντικειμενικό πρόβλημα στην ανάπτυξη σοβαρών πρωτοβουλιών, θίγει την αξιοπιστία του θεσμού και ακυρώνει βέβαια κάθε σοβαρή συζήτηση για αποκέντρωση και αυτοδιοίκηση στην πατρίδα μας.

 Η καθολικότητα του προβλήματος νομίζω πως βάζει σε δεύτερη μοίρα τις υπαρκτές ευθύνες που έχουμε και εμείς οι αιρετοί, οι οποίες όμως δεν κάνουν τίποτα περισσότερο ή λιγότερο απ΄ το να δίνουν μια ιδιαίτερη διάσταση, ένα ιδιαίτερο «χρώμα» στην οικονομική κρίση που αντιμετωπίζει κάθε Δήμος της χώρας.

Το πρόβλημα λοιπόν είναι καθολικό. Δεν υπάρχει ούτε ένας ΟΤΑ στη χώρα που να μην το αντιμετωπίζει. Είναι επίσης γνωστό ότι είναι συγκεκριμένες οι αιτίες που το δημιούργησαν και σχετίζονται με την παρακράτηση θεσμοθετημένων πόρων καθώς και με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων, κατά καιρούς, από το κράτος προς τον αυτοδιοίκηση με ελλιπέστατους πόρους.

Εκείνο που έχει όμως μεγάλη σημασία και πρέπει να τονίσουμε είναι πως υπάρχουν κάποιες διαστάσεις στο πρόβλημα που είναι ελάχιστα γνωστές ακόμα και στους ίδιους τους αιρετούς. Πρώτα απ΄ όλα, τα δύο τελευταία χρόνια, το 2004 και 2005, πρέπει να πω με κάθε υπευθυνότητα ότι, καταφέραμε να μειώσουμε πάρα πολύ την απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στους θεσμοθετημένους και τους αποδιδόμενους πόρους. Κοντολογίς, κάπου 150 εκατ. ευρώ πέρυσι και 120 εκατ. ευρώ φέτος μας χωρίζουν από την πλήρη λειτουργία των Νόμων που προβλέπουν τους θεσμοθετημένους πόρους.

Το δεύτερο που είναι ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι, την τελευταία δεκαετία, έχει υπερδιπλασιασθεί το λειτουργικό κόστος των ΟΤΑ, το κόστος μισθοδοσίας, μεταξύ του 1993 και του 2003, και αυτό βέβαια χαρακτηρίζει εν πολλοίς και το ίδιο το οικονομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Έτσι πρέπει να πούμε πως σχετικά με το οικονομικό πρόβλημα, υπάρχει ένα ανελαστικό λειτουργικό κόστος, το οποίο υπερβαίνει και τις δυνατότητες των σχετικών νόμων για τη χρηματοδότηση των ΟΤΑ. Με μια τέτοια οπτική αντιλαμβάνεται κανείς γιατί η κατάσταση είναι οριακή. Γι΄ αυτό χρειάζεται άμεσα η εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου εξόδου από την κρίση της Τ.Α. και φυσικά η εκπόνηση ενός ειδικότερου σχεδίου για καθένα Δήμο χωριστά, ανάλογα με την ένταση, το βάθος και το πλάτος του προβλήματος που αυτός αντιμετωπίζει. Οριακή επίσης είναι η κατάσταση διότι η επερχόμενη καταιγίδα των 30.000, περίπου, νέων θέσεων εργασίας των συμβασιούχων των ΟΤΑ δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπισθεί χωρίς συγκεκριμένο σχεδιασμό και χωρίς συγκεκριμένο, καθαρό και συμφωνημένο πλαίσιο ανάμεσα στην Κυβέρνηση και την Αυτοδιοίκηση, με εκατέρωθεν δεσμεύσεις. Αναφέρομαι στους εργαζόμενους σε ΚΕΠ, τους σχολικούς φύλακες, τις προνοιακές δομές κ.α. Σ΄ αυτό το σημείο πρέπει να τονίσω ότι τα τελευταία 5 χρόνια, απ΄ το 2001 μέχρι το 2006, έχουμε διπλασιασμό των εργαζομένων στην Τ.Α. Από  τους 50.000 φτάσαμε σε κάτι παραπάνω από 100.000.

Με βάση τα όσα είπαμε πιο πάνω για το κόστος μισθοδοσίας, το οποίο είναι ανελαστικό, αντιλαμβάνεται κανείς ότι τα πράγματα είναι από κάθε άποψη οριακά. Οριακή ακόμα είναι η κατάσταση γιατί όπως σημειώθηκε στην αρχή ο Ν. 1828, ακόμα και στην πλήρη λειτουργία του ως προς την απόδοση των πόρων, δεν είναι δυνατόν να καλύψει ούτε την υφιστάμενη κατάσταση ούτε και αυτή που πρόκειται να διαμορφωθεί τα επόμενα χρόνια με βάση τις νέες δομές. Είναι προφανές λοιπόν ότι πρέπει να αναζητήσουμε, με δεδομένο και αδιαπραγμάτευτο το Ν. 1828, ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας και βέβαια αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά στην πατρίδα μας για αυτοδιοίκηση και αποκέντρωση πρέπει να αγγίξουμε πια ένα θέμα που το κεντρικό κράτος θεωρεί ταμπού και λέγεται φορολογική αποκέντρωση. Είμαστε το μοναδικό κράτος, από τα θεωρούμενα αναπτυγμένα, που επιμένουμε σ΄ έναν ανεξήγητο συγκεντρωτισμό που δεν οδηγεί πουθενά. Αυτοδιοίκηση αυτοτέλειας και ευθύνης συνάμα και σύγκλιση υπέρ των ασθενέστερων ΟΤΑ, μ΄ έναν κεντρικό λογαριασμό απ΄ τους σημερινούς ΚΑΠ, είναι η πρόταση. Νομίζω ότι δεν παίρνει αναβολή μια τέτοια συζήτηση ακριβώς γιατί έχουμε μεγάλη απόσταση απ΄ τους αποκεντρωμένους θεσμούς του σύγχρονου κόσμου και κάτι τέτοιο το χρειάζεται η χώρα και όχι  εμείς οι αιρετοί.

      3. Νομίζω ότι με ορίζοντα πενταετίας ο ΘΗΣΕΑΣ μπορεί πραγματικά ν΄ αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο στα χέρια των Δήμων για να μπορέσει να προωθήσει ο καθένας χωριστά το τοπικό αναπτυξιακό του σχέδιο, το όραμα ή συγκεκριμένους προγραμματικούς στόχους. Τα προβλήματα που εντοπίζονται στο ΘΗΣΕΑ νομίζω πως εντελώς αντικειμενικά είναι πρώτον ο συγκεντρωτικός χαρακτήρας που αποτυπώνεται στη διαχείριση του προγράμματος, κάτι που μας βρήκε από την αρχή αντίθετους, καθώς επίσης και στο ότι δεν υπάρχει δική μας συμμετοχή στην κεντρική αυτή διαχείριση. Αυτό δεν το έχουμε αποδεχθεί ως ΚΕΔΚΕ και επιδιώκουμε με κάθε τρόπο να το ανατρέψουμε. Το δεύτερο είναι αυτό που αφορά την περιβόητη κρατική συμμετοχή.

Είναι πάρα πολύ θετικό ότι επιτέλους θεσμοθετήθηκε η κρατική συμμετοχή όμως το ποσοστό 35% επί των πόρων της Τ.Α. είναι πολύ μικρό μιας και η δέσμευση της Πολιτείας με τον ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ, που θεσμοθέτησε το ανάλογο πρόγραμμα ΕΠΤΑ, ήταν για 50- 50 κι όχι για μια σχέση 100 προς 35.

 Σήμερα το πρόγραμμα χρηματοδοτείται με 100 ευρώ από την αυτοδιοίκηση και 35 από το κεντρικό κράτος. Εκείνο όμως που αποτελεί ένα αξεπέραστο πρόβλημα και δημιουργεί μια βασική ένσταση απ΄ την πλευρά μας, που αφορά και τη σημερινή αλλά και την προηγούμενη πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΣΔΔΑ, είναι ότι οι χειρισμοί που έγιναν γύρω απ΄ τα προγράμματα αυτά και οι καθυστερήσεις που σημειώθηκαν,  οδήγησαν σ΄ ένα μεγάλο κενό, με αποτέλεσμα στην τρέχουσα τετραετία να έχουμε μια πρωτοφανή επενδυτική άπνοια στους ΟΤΑ όλης της χώρας. Αυτή η άπνοια έχει συνέπειες και στις τοπικές οικονομίες, και ιδιαίτερα στην ελληνική περιφέρεια, καθώς πολλές τοπικές οικονομίες  κινούνται μεταξύ των άλλων χάρη και στα διάφορα έργα της Τ.Α. Πρόκειται για ένα μείζον ζήτημα καθώς αγγίζει το ευαίσθητο ζήτημα της αξιοπιστίας των ΟΤΑ. Οι πολίτες δε γνωρίζουν τις λεπτομέρειες εξ αιτίας των οποίων ο Δήμαρχος και το Δημοτικό Συμβούλιο δεν υλοποιούν τις δεσμεύσεις τους για το τάδε ή το δείνα πρόβλημα.

Δυστυχώς η μεν προηγούμενη Κυβέρνηση δεν είχε μετρήσει καλά τις δυνατότητες και φέρθηκε πολύ συντηρητικά μη επιτρέποντας να συνεχιστεί το ΕΠΤΑ, δίνοντας απελπιστικά αργά καινούργιες εγκρίσεις, η δε νέα Κυβέρνηση θεώρησε πως έπρεπε να κάνει ένα καινούργιο πρόγραμμα ενώ μπορούσε ένα μέρος πόρων να το αποδεσμεύσει για να συνεχίσει το προηγούμενο και να μην έχουμε αυτή την πρωτοφανή επενδυτική άπνοια και απραξία. Σε κάθε περίπτωση πάντως πρέπει να τονίσω ότι ειδικά τη φετινή χρονιά υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να έχουμε «νομοθετημένη παρακράτηση πόρων» αφού είναι πρακτικά αδύνατον να απορροφηθούν 500 εκατ. ευρώ, όπως και τα 1,1 δις ευρώ μέχρι το τέλος του 2006, αφού μέχρι σήμερα δεν έχει δημοπρατηθεί ούτε ένα έργο του ΘΗΣΕΑ. 

 

     4. Είναι αλήθεια ότι υπάρχει ένα τέτοιο πρόβλημα με το Γ΄ ΚΠΣ. Δυστυχώς το Γ΄ ΚΠΣ έχει ένα πλαίσιο διαχείρισης το οποίο δυσκολεύει και το ίδιο το κράτος και τα Υπουργεία και τους μεγάλους Δήμους, οι οποίοι κατά τεκμήριο είναι πιο οργανωμένοι. Πόσο μάλλον τους μικρούς και μεσαίους. Είναι ένα πρόγραμμα «πνιγμένο» στη γραφειοκρατία και στους ενδιάμεσους φορείς, αξιολογητές κ.α. το οποίο δικαιώνει αναδρομικά όλες τις ενστάσεις που είχαμε όταν ψηφιζόταν ο σχετικός νόμος   για τη διαχείριση του Γ΄ ΚΠΣ. Απ΄ την άλλη πρέπει να παραδεχτούμε πως ακριβώς η δεδομένη δυσκολία του Γ΄ ΚΠΣ φανερώνει και δύο ειδών αδυναμίες που έχουν οι ΟΤΑ.

Η πρώτη αδυναμία, που είναι και μια γενικότερη αδυναμία όλης της δημόσιας διοίκησης και, αφορά τη μικρή της επαφή με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, όπως επίσης και τη γνωστή της παθογένεια στην παραγωγή μελετών, έργων κ.ο.κ.

Η δεύτερη αδυναμία, που φαίνεται πλέον καθαρά,  είναι ότι δυστυχώς στον τομέα των πρωτοβουλιών η αυτοδιοίκηση τα τελευταία χρόνια, κατά τη γνώμη μου, πάει σημειωτόν. Έχει κλειστεί ο κάθε Δήμος στο καβούκι του, ενώ θα μπορούσαν από κοινού, να δημιουργήσουν σοβαρούς μηχανισμούς στήριξης για όλους στην ελληνική περιφέρεια, όπου, ούτως ή άλλως, σπανίζει το απαραίτητο εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό θα μπορούσε  να βοηθήσει στην υπερπήδηση των δυσκολιών που θέτει το Γ΄ ΚΠΣ.

 Γι΄ αυτό που λέω υπάρχουν αρκετές έμπρακτες αποδείξεις που δείχνουν ότι,  όπου υπάρχουν τέτοιοι αξιόπιστοι μηχανισμοί στήριξης στην ελληνική περιφέρεια είναι εντελώς διαφορετική η εικόνα και οι αποδόσεις των ΟΤΑ. Το τι πρέπει να γίνει λοιπόν εν όψει και του Δ΄ ΚΠΣ ή ακόμα και του Γ΄ νομίζω ότι είναι απολύτως προφανές. Από τη μια πρέπει να συνεχιστεί η προσπάθεια για την απλούστευση των διαδικασιών και από την άλλη πρέπει η Τ.Α. να πάρει την τύχη της στα χέρια της και δεν μας εμποδίζει κανείς να το κάνουμε αυτό.

     5. Υπάρχει ένα πρόβλημα μη τήρησης των κυβερνητικών δεσμεύσεων όπως αυτές είναι αποτυπωμένες στο κυβερνητικό πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας και στις προγραμματικές δηλώσεις της Κυβέρνησης, οι οποίες επαναλήφθηκαν στο συνέδριο μας της Κρήτης. Υπάρχουν αποστάσεις που εντοπίστηκαν και πήραν πολύ συγκεκριμένο χαρακτήρα και έχουν τεθεί στο τραπέζι του διαλόγου με το ΥΠΕΣΔΔΑ. Το σοβαρότερο όμως πρόβλημα που υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, από πλευράς Κυβέρνησης έχει να κάνει όχι μόνο με τις δεσμεύσεις της αλλά και με το ίδιο το Σύνταγμα και αφορά βέβαια τις περίφημες μεταφερόμενες αρμοδιότητες.

Το 164 Προεδρικό Διάταγμα, ένα διάταγμα το οποίο τακτοποιεί ορισμένους συμβασιούχους και για το οποίο δεν έχουμε την παραμικρή αντίρρηση, αν και θα μπορούσε να είναι ελαστικότερο για να συμπεριλάβει και περισσότερους εργαζόμενους, περιλαμβάνει ανάμεσα στ΄ άλλα ευεργετικές διατάξεις για εργαζομένους που μέχρι σήμερα πληρωνόταν αποκλειστικά απ΄ τον κρατικό προϋπολογισμό.

Δεν υπάρχει όμως μέχρι και αυτή τη στιγμή καμιά πρόβλεψη απ΄ την πλευρά του κρατικού προϋπολογισμού για τη μισθοδοσία αυτών των εργαζομένων, εν όψει της μονιμοποίησης τους. Είναι  αντισυνταγματικό να συμβεί κάτι τέτοιο, αλλά, και με βάση τα όσα αναφέραμε στην αρχή για τα οικονομικά, θα επιδεινώσει την ήδη άσχημη οικονομική κατάσταση των ΟΤΑ. Και η οικονομική μας κατάσταση δε σηκώνει εκπτώσεις με το Σύνταγμα.

Εξάλλου πρέπει να τονίσω ότι υπάρχει συγκεκριμένη βελτιωμένη διατύπωση του Συντάγματος απ΄ το 2001 και μετά, που αποτέλεσε μια μεγάλη κατάκτηση της αυτοδιοίκησης στο ζήτημα της μεταφοράς αρμοδιοτήτων, και μας οδήγησε από την Άνοιξη του 2001 και μετά να μη δεχθούμε καμιά μεταφορά αρμοδιότητας χωρίς το σύνολο των πόρων. Αποτρέψαμε τέτοιου είδους απόπειρες και της προηγούμενης Κυβέρνησης. Κατά συνέπεια είναι καθαρό ότι δεν πρόκειται ν΄ αλλάξουμε στάση επειδή άλλαξε η Κυβέρνηση.

     6. Στην πρώτη συνάντηση που είχαμε πέρυσι αμέσως μετά την ανάληψη του Υπουργείου απ΄ τον κ. Παυλόπουλου, ζήτησε τη συναίνεση μας για να ξανανοίξει το θέμα του Κώδικα, το οποίο θυμίζω πως είχαμε ολοκληρώσει με την προηγούμενη Κυβέρνηση και δεσμεύτηκε να έχει τελειώσει μέχρι τα τέλη του έτους 2004. Είχαμε πει και τότε στο Δ.Σ. της ΚΕΔΚΕ ότι δεν είναι δυνατόν κάτι τέτοιο να συμβεί παρά μόνο αν γίνουν αποσπασματικές ρυθμίσεις. Κάτι τέτοιο δεν έγινε, ο Κώδικας εξετάζεται άρθρο, άρθρο και αξιοποιείται τα μέγιστα η δουλειά που είχε γίνει με την προηγούμενη επιτροπή. Η καθυστέρηση βέβαια είναι ως ένα βαθμό εύλογη, αλλά από ένα σημείο και πέρα νομίζω πως έχει αρχίσει και μακραίνει η ιστορία και πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια τους επόμενους μήνες να ολοκληρωθεί ο Κώδικας. Το τονίζω αυτό γιατί ακριβώς ο Κώδικας και η δουλειά που έχει γίνει τόσο στην προηγούμενη όσο και στη σημερινή επιτροπή προβλέπει αρκετές τομές στις αρμοδιότητες, στον έλεγχο, στη διαφάνεια, στον ανοικτό χαρακτήρα του θεσμού της αυτοδιοίκησης κ.α. που οδηγούν σε μια πολύ πιο βελτιωμένη λειτουργία των ΟΤΑ. Σε μια λειτουργία που είναι πολύ πιο κοντά στο ευρωπαϊκό κεκτημένο της Αυτοδιοίκησης. Γι΄ αυτό θα πρέπει να βρεθεί τρόπος και να καταβληθεί προσπάθεια έτσι ώστε αυτή η διαδικασία να έχει αίσιο τέλος γιατί έχει ανάγκη από τις νέες ρυθμίσεις η Τ.Α. προκειμένου να χαράξει μια νέα πορεία.

     7.  Λιγότεροι και ισχυροί Δήμοι με δυνατότητα άντλησης τοπικών εσόδων, με αρμοδιότητα για κάθε, κυριολεκτικά, τοπική υπόθεση. Οι πολίτες να διεκπεραιώνουν το σύνολο σχεδόν των υποθέσεων που αφορούν την οικονομική, παραγωγική, κοινωνική ζωή της χώρας στον τόπο που διαμένουν.

     8. Μετεξέλιξη του Β΄ βαθμού σε αιρετή περιφερειακή αυτοδιοίκηση, με πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάπτυξη.

     9. Επιτελικό κράτος, με πραγματικά επιτελικές λειτουργίες όπως συμβαίνει σε κάθε σύγχρονο κράτος του αναπτυγμένου κόσμου.

      10. Εκείνο που πρέπει βέβαια να τονίσω είναι ότι το θέμα της περιφερειακής συγκρότησης της χώρας δεν είναι θέμα δομής. Είναι θέμα βαθύτατα πολιτικό που έχει να κάνει και με το πολιτικό σύστημα της χώρας, και με το σύστημα διακυβέρνησης αλλά και με τη συγκεκριμένη υπερσυγκεντρωτική δομή της ελληνικής οικονομίας. Γι΄ αυτό είναι ένα ζήτημα βαθύτατα πολιτικό που απαιτεί γενναίες αποφάσεις.

     11. Περιφερειακή συγκρότηση δεν πρόκειται να συμβεί ούτε με δεύτερο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ, ούτε με μετεξέλιξη του β΄ βαθμού σε αιρετή περιφερειακή αυτοδιοίκηση. Οι αναγκαίες αυτές θεσμικές μεταρρυθμίσεις πρέπει να είναι τμήμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου που θα οδηγεί στο όραμα της αποκεντρωμένης Ελλάδας με ισχυρή περιφερειακή συγκρότηση.

      12. Τελειώνοντας θέλω να χαιρετίσω την έκδοση του περιοδικού από την ΤΕΔΚ Ν.  Ιωαννίνων, να καλέσω όλους τους αιρετούς αλλά και τους πολίτες του Νομού Ιωαννίνων να καταστήσουν το περιοδικό της ΤΕΔΚ ένα βήμα διαλόγου για αποκέντρωση και αυτοδιοίκηση στην πατρίδα μας.